Afhverju Efnahagsstofa?

Annmarkar í söfnun, gerð og birtingu mikilvægra upplýsinga um stöðu og þróun hagkerfisins eru of miklir. Sýnileg þörf á nákvæmari og nýlegri gögnum kom skýrt fram eftir fall bankakerfisins þegar útskýra þurfti fyrir umheiminum hver staða lands og þjóðar var og yrði í náinni framtíð. Vandinn sem ráðamenn og atvinnulíf stóðu þá frammi fyrir fólst m.a. í því að enn var verið að uppfæra hagspár frá fyrra ári og upplýsingar um eiginlega stöðu ríkisins lágu ekki fyrir. Var svo komist að orði að alls staðar væri erfitt að spá fyrir um framtíðina en á Íslandi væri jafnframt ómögulegt að sjá fyrir fortíðina.

Lítið breyst þrátt fyrir umtal
Ástæður þessara annmarka liggja í samspili nokkurra þátta. Söfnun gagna virðist vera dreifð á of marga opinbera og hálfopinbera aðila. Þrátt fyrir að Hagstofan gegni lykilhlutverki er fjöldinn allur af upplýsingum hýstur hjá öðrum aðilum, auk þess sem gæðastaðlar fara að mestu eftir því hver safnar. Gagnasöfnunin virðist jafnframt ganga hægt fyrir sig og miðlun þeirra er heldur ekki samræmd á milli aðila, t.a.m. hvað varðar útgáfutíma.

Þrátt fyrir mikla umræðu um þetta málefni allt frá því Þjóðhagsstofnun var lögð niður árið 2002 hefur lítið breyst. Horft fram á við má öllum vera það ljóst að gera þarf verulega bragarbót á þessu sviði. Í því felst að færa alla staðla, gæðakröfur og annað verklag til samræmist við það sem best gerist í heiminum. Lykilaðilar í söfnun og vinnslu hagtalna munu að öllum líkindum áfram vera opinberar stofnanir á borð við Seðlabankann, fjármálaráðuneytið og Hagstofuna, en skoða þarf nauðsyn þess að aðrir aðilar annist sambærilegt hlutverk. Þá er það ekki síður framsetning þeirra og miðlun sem þarf að taka verulegum breytingum.

Atvinnulífið ýti málinu áfram
Á Umbótaþingi Viðskiptaráðs kom fram skýr vilji aðildarfélaga ráðsins um að atvinnulífið í heild, sem megin notandi hagtalna, léti sig þennan málaflokk varða. Upp frá því hefur ráðið unnið að því að útfæra aðkomu atvinnulífsins og afrakstur þeirrar vinnu er stofnsetning Efnahagsstofu atvinnulífsins. Hlutverk Efnahagsstofunnar verður fyrst um sinn að taka saman og miðla spám um hagvöxt og verðbólgu frá fjölda greiningaraðila, bæði horft fram á við og spár frá fyrri árum og bera saman við rauntölur. Markmiðið er að Efnahagsstofan verði miðpunktur upplýsinga um hagkerfið fyrir atvinnulífið og þegar fram í sækir, ef allt gengur upp, verður þar að finna fjöldann allan af upplýsingum settan fram á nytsaman hátt.

Það er ætlan Viðskiptaráðs að sem flest atvinnulífssamtök og fleiri aðilar komi að rekstri og stefnumótun Efnahagsstofunnar. Síðar meir verður jafnframt þeim aðilum sem standa að gagnasöfnun um þróun hagkerfisins boðin þátttaka og jafnframt fræðasamfélaginu í formi ráðgjafahópa. Megintilgangur Efnahagsstofunnar verður að bæta þau gögn sem fyrir eru og framsetningu þeirra og auka þá um leið almennt upplýsingaflæði um hagkerfið til að gagn verði af fyrir atvinnulíf og samfélag. Þá mun Efnahagsstofan jafnframt að þrýsta á markvissari, víðtækari og samræmdari gagnasöfnun meðal opinberra aðila og samræmingu í útgáfu þeirra.

Áherslur Umbótaþingsins eru í takt við niðurstöður viðhorfskönnunar sem Viðskiptaráð framkvæmdi í aðdraganda Viðskiptaþings 2011, þar sem 61% svarenda voru hlynntir því að efnahagsráði yrði komið á laggirnar.